ابراهيم اصلاح عربانى
529
كتاب گيلان ( فارسى )
تا دامان كوه شانهبشانه رفتيم * زير درختان روى سبزه كنار چشمه رو بخاور نشستيم گونه بر گونهء يكديگر گذاشته بوديم كه ديديم آسمان سرخ شد * شعله گرفت . يار من صلا داد : آتش ، آتش . . . * مِه با شعله بجنگ آمده است آتش در جان آسمان مىبينم * مگر او از عاشقان است به نازنين گفتم : آن نور اميد من است * آينهدار روى تو است آفتاب است كه طلوع مىكند . شب بو شب بُو ، بيابان بُو ، زمستان بو * بوران بو ، درّنده فراوان بو من بوم و مى دلبرِ جانان بو * از سردى مىدوش رو ، بىجان بو كول داشتيم آتشگاه خاموش * خاموش روشن سردَ پُرجوشَ تَنَگ كود اون ناگه خو آغوشَ * ناز بَد باديم مى بناگوشَ تاريكى تا بيدمى شانيه رو ماهَ * دورَ بُسته چوم ببو روشن بيدمه راهَ پيش بشوم من تا بيدمه پشت مىديل گرمه * مهر پاجير سرما كه سنگ ايشكنه باز نرمه گلشن ببو خانه از يار جانانه * شاد بمه تا ياد كنم او رنجَ لب داره لبخند ديل آب كنه قندَ * رنج درون ، كش بزمه گنجَ برگردان به فارسى شب بود شب بود ، بيابان و زمستان بود * بوران بود و درنده هم فراوان من بودم و دلبر جانانه * كه از سردى بر روى دوشم بىجان قرار داشت آتشگاه خاموش بر كول ( دوش ) من بود * خاموش بود و روشن سرد بود و پرجوش ناگهان سخت در آغوشم گرفت * و چهره به چهرهام سود به نشانهء نوازش تاريكى تا ماه چهره را بر شانهام ديد * دور شد و چشمم روشنى گرفت ، راه خود را يافتم پيش رفتم وقتى دلم پشتگرمى يافت * سرما كه خود سنگ را مىتركاند ، زير پاى عشق نرم شد به خانه رسيدم و خانه از يار جانانه گلشن شد . * تذكار آن رنج مسرتبخش آمد لب به خنده آشناست . دل محفوظ است كه اين گنج از آن * رنج بدست آمده است « 7 » . محمود پايندهء لنگرودى محمود پاينده به سال 1310 شمسى در لنگرود متولد شد . از شاعران خوشقريحه و از محققان و پژوهشگران پرتلاش خطهء گيلان است . افزون بر اين ، خوشنويسى شيرينقلم است كه طرحها و خطهاى ابتكارى وى ، طالبان فراوانى دارد . اشعار فارسى محمود پايندهء لنگرودى ، عموما اجتماعى و درخور فهم عامه و بدور از تعقيدات لفظى است ، اشعار گيلكى او ، شيوا و سليس و آكنده از مضامين دلنشين مىباشد و در مناطق شرق گيلان ( لاهيجان ، لنگرود ، رودسر ) نقل محافل و مجالس است . از اين شاعر و محقق گيلانى ، تاكنون آثار فراوانى در زمينههاى گوناگون ادبى و هنرى در نشريات و مجلات تهران و شهرستانها بچاپ رسيده است . آثار چاپى محمود پايندهء لنگرودى به اين شرح است : « گل عصيان » ( مجموعهء شعر فارسى ) ، 1336 . « مثلها و اصطلاحات گيل و ديلم » ، 1352 . « آئينها و باورداشتهاى گيل و ديلم » ، 1355 . « قيام غريب شاه گيلانى » 1357 . « يه شوبوشئوم روخئونه » ( منظومهء بلند به گويش گيلكى ) ، 1358 . « ليلهكوه » ( شعر گيلكى ) ، 1358 . « فرهنگ گيل و ديلم » ( گزيدهء ششمين دورهء كتاب سال ) ، 1367 . « دكتر حشمت جنگلى » ، 1368 . « خونينههاى تاريخ دار المرز ( گيلان و مازندران ) » ، 1370 . « مثلها و اصطلاحات گيلان » ( در دست چاپ ) . « گيلان در شعر شاعران » ( در دست چاپ ) ، « مجموعهء مقالات گيلانشناسى » ( در دست چاپ ) . « برگردان شعرهاى گيلكى افراشته » ( در دست چاپ ) . محمود پايندهء لنگرودى ، از پيشگامان شعر گيلكى نيز به شمار مىرود . وى منظومهء بلند « يهشُو بوشئوم روخئوُنَه ! » را در سال 1338 سروده و در سال 1358 چاپ و منتشر كرده است . نمونهء اشعار محمود پاينده بندهايى از منظومهء بلند « يِهْشوُ بوشئوم روخُئونه » به نظر نگارنده به عنوان نخستين شعر گيلكى نيمائى در تاريخ ادبيات گيلكى انتخاب و معرفى مىشود ، اين منظومه بديعترين شعر گيلكى در قالب مثنوى نو ( در اوزان عروضى نيمايى ) است . شاعر ، در اين شعر ، قيد تساوى طولى مصراعها را آگاهانه زده ولى با استفادهء اديبانه از زحافات اركان افاعيل عروضى ، وزن را يكدست حفظ كرده و قافيهها را به عنوان كليد و زنگ پايانى مصراعها با ظرافت ويژهاى در انتهاى مصراعهاى كوتاه و بلند نشانده است :
--> ( 7 ) . سه ترانه « تصنيف » كه در اينجا از نظر خوانندگان گذشت از مجموعهء تصنيفهاى « اوخان » جهانگير سرتيپپور انتخاب گرديد . اين توضيح ضرورت دارد كه از جهانگير سرتيپپور ، غير از اين مجموعهء شعرهاى آهنگين ، هيچ شعر و منظومه ديگرى چاپ نشده است .